7 lat Funduszu Żubra. Miliony dla przyrody, dziesiątki hektarów dla natury i tysiące uratowanych zwierząt
03 sierpnia, 2026
7 milionów złotych wsparcia, zaangażowani partnerzy, dziesiątki hektarów chronionych terenów i projekty realizowane od Karpat po dolinę Biebrzy. Przez siedem lat Fundusz Żubra konsekwentnie wspierał ochronę najcenniejszych polskich ekosystemów i zagrożonych gatunków. Dzięki jego zaangażowaniu powstały mikrorezerwaty dla ptaków, bezpieczne schronienia dla nietoperzy i innych dzikich zwierząt, a naukowcy zyskali nowoczesne narzędzia do badania przyrody.
Czy wiesz, że Polska jest dziś światową ostoją Żubra, a około jedna czwarta całej populacji tego gatunku żyje właśnie w naszym kraju?
Historia jego ocalenia przypomina, jak łatwo utracić bezcenne elementy przyrody i jak wiele wysiłku potrzeba, by je odzyskać. Od siedmiu lat Fundusz Żubra dokłada do tego procesu swoją cegiełkę, finansując konkretne działania tam, gdzie są najbardziej potrzebne.
Oddawanie ziemi naturze – wykup gruntów i mikrorezerwaty
Najskuteczniejszą ochroną zwierząt jest ochrona ich siedlisk. Gdy okazało się, że 40% Biebrzańskiego Parku Narodowego to prywatne działki, Fundusz Żubra sfinansował ich wykup. Łącznie w Biebrzańskim i Białowieskim Parku Narodowym ocalono ok. 63 ha gruntów, w tym kluczowe siedliska orlika grubodziobego i krytycznie zagrożonej wodniczki.
Dodatkowo, we współpracy z Fundacją Dziedzictwo Przyrodnicze, przeznaczono 360 tys. zł na 50 mikrorezerwatów w Puszczy Karpackiej i Boreckiej (strefy wokół drzew lęgowych). Dofinansowano też zakup 15 ha pod „wieczne lasy” – obszary całkowicie wyłączone z ingerencji człowieka.
Ratowanie zagrożonych gatunków
Działania Funduszu Żubra koncentrują się na gatunkach, które bez ludzkiego wsparcia nie poradziłyby sobie we współczesnym, silnie przekształconym świecie.
Doskonałym przykładem jest suseł moręgowany, który pod koniec XX wieku został uznany w Polsce za gatunek całkowicie wymarły. Dzięki współpracy z Polskim Towarzystwem Ochrony Przyrody „Salamandra”, Fundusz sfinansował wykup nieużytków i łąk, na których przywracane są kolejne populacje tego gatunku susła. Dziś polska populacja susła moręgowanego liczy już ok. 1,5 tys. Osobników.
Równie kluczowa jest opieka nad symbolem polskiej przyrody – żubrem. Choć gatunek ten został uratowany przed całkowitą zagładą, wciąż wymaga monitoringu weterynaryjnego i przestrzennego. Fundusz wspiera działania Białowieskiego Parku Narodowego, pomagając badać liczebność stad, planować zimowe dokarmianie oraz zabezpieczać korytarze migracyjne.
Pomoc dzikim zwierzętom i działania interwencyjne
Gdy wiosną 2021 roku pożar strawił ponad 6 tys. hektarów biebrzańskich torfowisk, Fundusz Żubra niezwłocznie przekazał 50 tys. zł na inwentaryzację strat oraz odtworzenie zniszczonych siedlisk popożarowych.
Błyskawiczna pomoc uratowała także Ośrodek Rehabilitacji Dzikich Zwierząt „Leśne Przytulisko” we wschodniej Polsce. Przekazane przez Fundusz 100 tys. zł pozwoliło na rozbudowę placówki w okresie pandemii. Dzięki tym środkom wybudowano wybiegi dla dzików, lotnię rehabilitacyjną dla ptaków drapieżnych, bezpieczne ogrodzenie oraz całodobowe ambulatorium ratujące życie zwierząt.
Dodatkowo Fundusz wielokrotnie angażował się w pojedyncze, głośne interwencje:
Wilczyca Gudrun – sfinansowano kwotę 15 tys. zł, domykając zbiórkę na budowę profesjonalnej, monitorowanej zagrody dla uratowanej wilczycy, która ze względu na wcześniejszy bliski kontakt z ludźmi nie mogła już bezpiecznie wrócić na wolność.
Dąb Dunin – dołożono brakujące 4,4 tys. zł na zabiegi dendrologiczne dla 400-letniego dębu na Podlasiu (zdobywcy tytułu Europejskiego Drzewa Roku). Dzięki temu uratowano unikalny pomnik przyrody przed rozpadnięciem się.
Technologia dla przyrody
Fundusz Żubra wyposażył parki narodowe oraz instytuty badawcze w zaawansowany technologicznie sprzęt wart ponad milion złotych.
Do Białowieskiego Parku Narodowego trafił cichy, w pełni elektryczny pojazd typu melex, który pozwala patrolować teren Rezerwatu Ścisłego bez płoszenia zwierząt i zanieczyszczania powietrza. Dodatkowo drony umożliwiają bezpieczne liczenie stad i obserwację puszczy z lotu ptaka.
Z kolei naukowcy z Instytutu Biologii Ssaków Polskiej Akademii Nauk (IBS PAN) otrzymali wart 100 tys. zł superkomputer wyposażony w AI, który przetwarza do 86 tys. zdjęć z fotopułapek na dobę. Rozpoznanie gatunku zwierzęcia zajmuje tu tylko jedną sekundę, co pozwala badaczom na szybką reakcję na zmiany w ekosystemie.
Fundusz Żubra dofinansował także projekt Ogólnopolskiego Rejestru Kolizji Drogowych ze Zwierzętami. Mapę obserwacji cały czas rozwijają Badacze z IBS PAN posiłkując się superkomputerem z AI, przy wsparciu zgłoszeń od społeczności kierowców. Celem projektu dla badaczy jest dokumentowanie i analiza śmiertelności dzikich zwierząt w wyniku kolizji drogowych w Polsce, dla kierowców planowanie bezpieczniejszych tras, a dla odpowiedzialnych za infrastrukturę drogową wskazówką, gdzie należy stawiać dodatkowe znaki ostrzegawcze. W pierwszych 4 miesiącach działania projektu kierowcy nadesłali aż 2395 zgłoszeń. Na chwilę obecną to ponad 31 500 obserwacji kolizji z udziałem 233 gatunków zwierząt na terenie całej Polski.
Edukacja, prawo i zmiana społecznego myślenia
Dzikie zwierzęta padają ofiarą nie tylko kłusownictwa i utraty siedlisk, ale też krzywdzących stereotypów. Fundusz Żubra wsparł program „Dzikie Pogotowie” Fundacji Dziedzictwo Przyrodnicze, w którym biolodzy i prawnicy walczą o ochronę dużych drapieżników – chronią bieszczadzkie gawry niedźwiedzi i obalają mity o wilkach w Puszczy Karpackiej.
Edukacja odczarowuje też bobra, ukazując go jako inżyniera przyrody i sprzymierzeńca w walce z suszami oraz powodziami. Z kolei świadomość pożyteczności nietoperzy wzrosła w Polsce o 19% dzięki kampanii Funduszu na rzecz nietoperzy. Za tym poszły konkretne czyny: sfinansowano 3 wieże rozrodcze, ok. 175 budek oraz 10 szczelnych drzwi do ziemianek na czas zimowej hibernacji.
Ważnym elementem stał się także mecenat nad kulturą. Fundusz Żubra był oficjalnym sponsorem filmu „Simona Kossak” z Sandrą Drzymalską w roli głównej. Po premierze filmu swój debiut miał podcast „Pierwszy Las. Rozmowy o Puszczy Białowieskiej”, którego sponsorem był Fundusz Żubra, a prowadzącymi Dyba Lach i Filip Springer. Dziesięcioodcinkowa seria przybliżyła słuchaczom niezwykłą wartość Puszczy Białowieskiej – ostatniego lasu o charakterze pierwotnym w Europie.
Konkurs grantowy i nagroda im. Simony Kossak
Przeniesienie ochrony przyrody na wyższy poziom wymaga łączenia sił z tymi, którzy działają bezpośrednio na pierwszej linii frontu. W tym celu Fundusz Żubra uruchomił program grantowy, przeznaczając 450 tys. zł na wsparcie innowacyjnych projektów chroniących zagrożone gatunki. Trzy organizacje otrzymały granty po 150 tys. zł każda:
Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze przeznaczyło środki na rozwój i monitoring populacji Żubrów na Pomorzu Zachodnim.
Stowarzyszenie Jestem na pTAK! dzięki grantowi realizuje projekt „Bagna są dobre!”, poprawiając warunki wodne dla ochrony czajki i kszyka.
Z kolei Fundacja Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego doposażyła i rozbudowała nadmorski ośrodek rehabilitacji fok.
Odrębną inicjatywą jest Nagroda im. Simony Kossak o wartości 50 tys. zł. To prestiżowe wyróżnienie przyznawane jest wybitnym postaciom ze świata nauki lub aktywizmu, których bezkompromisowa postawa i praca naukowa przekładają się na dobrostan dzikich zwierząt.
Pierwszą laureatką nagrody Funduszu Żubra została dr Iwona Pawliczka – badaczka fok i morświnów, od lat kierująca nadmorską stacją morską ratującą bałtycką faunę. Nagroda ta, podobnie jak postać jej legendarnej patronki, udowadnia, że nauka powinna mieć bezpośredni i namacalny wpływ na realną pomoc przyrodzie.
Podsumowanie
Siedem lat działalności Funduszu Żubra pokazuje, że kluczem do skutecznej ochrony dzikiej przyrody jest wielowymiarowość: od bezpośrednich interwencji prawnych i weterynaryjnych, przez nowoczesną technologię badawczą, aż po edukację opartą na faktach i empatii. Przede wszystkim jednak dowodzi, jak ważne jest fizyczne zwracanie przyrodzie jej terytorium.
Doskonale podsumowuje to dr Ryszard Kulik: „Wykup gruntów i przywracanie ich naturze ma pierwszorzędne znaczenie dla ochrony przyrody. Myśląc o przyrodzie zwykle myślimy o poszczególnych cennych gatunkach zwierząt czy roślin. Przyroda jednak działa jako całość. Każdy osobnik czy gatunek jest jednością ze swoim środowiskiem. Zatem bez ochrony siedlisk nie będzie ochrony gatunków. Oddawanie naturze przestrzeni jest również istotne w dobie bezwzględnej presji cywilizacyjnej, która sprawia, że przyroda nieustannie się wycofuje. Naszym zadaniem jest zatem zatrzymanie i odwrócenie tego trendu.
To co wyróżnia Fundusz Żubra, to działania zmierzające do wykupu prywatnych działek na obszarach cennych przyrodniczo (m.in. w otulinie parków narodowych), które następnie są przekształcane w chronione lasy lub inne chronione siedliska zwierząt i roślin.”
